Kimler beyanname verir?
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na göre gerçek kişilerin bir takvim yılında elde ettiği gelirler yıllık beyannameyle beyan edilir. Ancak kanun birçok geliri, vergisi kaynakta kesildiği için beyan dışında tutar. Genel olarak şu durumlarda beyanname verilir:
- Ticari, zirai ya da serbest meslek kazancı elde edenler (esnaf, şahıs şirketi sahibi, serbest meslek erbabı)
- Konut kira geliri istisna tutarını aşanlar ya da işyeri kira geliri belirli sınırı geçenler
- Birden fazla işverenden ücret alan ve ikinci ve sonraki işverenden aldığı ücretlerin toplamı kanundaki sınırı aşanlar
- Tek işverenden ücret alsa bile ücret toplamı kanunda belirtilen yüksek tutarı geçenler
- Yurt dışından ücret ya da başka gelir elde edenler
- Değer artış kazancı (ör. bazı menkul ve gayrimenkul satış kazançları) ya da arızi kazanç elde edenler
Sınır tutarlar her yıl güncellenir. Beyan yükümlülüğün olup olmadığını GİB'in o yıl için yayımladığı rehberlerden ya da bir mali müşavirden kontrol etmelisin.
Beyan ve ödeme zamanı
- Bir takvim yılının gelirleri, izleyen yılın 1-31 Mart tarihleri arasında beyan edilir.
- Hesaplanan vergi Mart ve Temmuz aylarında iki eşit taksitte ödenir.
- Ticari kazanç sahipleri ayrıca yıl içinde geçici vergi beyannamesi verir; yıllık beyanda bu ödemeler mahsup edilir.
Hazır Beyan Sistemi ile beyan
- GİB Hazır Beyan Sistemi'ne e-Devlet ya da GİB şifrenle gir.
- Sistemin senin için önceden doldurduğu bilgileri (işveren bildirimleri, kira ödemeleri, kesintiler) incele.
- Eksik gelirleri ekle, hatalı olanları düzelt.
- İndirim konusu harcamaları gir: kanunun izin verdiği eğitim ve sağlık harcamaları, bağışlar, şahıs sigorta primleri gibi. Bu harcamaların belgeli olması gerekir.
- Hesaplanan vergiyi kontrol et, beyannameyi onayla ve tahakkuk fişini indir.
- Ödemeyi İnternet Vergi Dairesi, banka ya da kredi kartıyla yap.
Ticari ve serbest meslek kazancı olanların beyannamesi genellikle mali müşavir tarafından e-Beyanname sistemiyle verilir.
Sık yapılan hatalar
- İkinci işverenden alınan ücreti unutmak: Yıl içinde iş değiştiren ve iki işverenden maaş alanlar beyan sınırını kontrol etmeli.
- Belgesiz indirim: Belgesi olmayan harcamalar indirim olarak kabul edilmez.
- Süreyi kaçırmak: Süresinde verilmeyen beyanname için usulsüzlük cezası, eksik beyan için vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi uygulanabilir.
- Ödemeyi beyanla karıştırmak: Beyanname vermek ödemeyi yapmak anlamına gelmez; taksit tarihlerini ayrıca takip et.
Örnek: yıl içinde iş değiştiren çalışan
Ocak-Haziran arasında bir şirkette, Temmuz-Aralık arasında başka bir şirkette çalışan biri iki ayrı işverenden ücret almış olur. Her işveren vergiyi kendi ödediği ücret üzerinden, sanki tek gelir oymuş gibi keser. Bu yüzden ikinci işverenden alınan ücretlerin toplamı kanundaki sınırı aşıyorsa, iki ücretin toplamı yıllık beyannameyle beyan edilir ve daha yüksek vergi dilimine girilmesi nedeniyle fark vergi çıkabilir. Sınırın altında kalıyorsa beyan zorunluluğu doğmaz. Aynı yıl içinde iş değiştirenlerin Mart ayında Hazır Beyan Sistemi'ndeki bilgileri kontrol etmesi bu nedenle önemlidir.
Belgeleri yıl boyunca biriktir
- Eğitim ve sağlık harcamalarına ait faturalar (adına ya da eşin ve çocukların adına düzenlenmiş olmalı)
- Bağış makbuzları (kanunda sayılan kurumlara yapılmış olmalı)
- Kira gelirine ilişkin dekontlar ve gider belgeleri
- Yurt dışı gelirleri için yabancı ülkede ödenen vergiyi gösteren belgeler
- Menkul kıymet satışlarına ilişkin banka ve aracı kurum ekstreleri
Belgelerini her ay bir klasörde ya da telefonunda düzenli toplarsan Mart ayında beyanname hazırlamak birkaç dakikanı alır.