Emeklilik neye göre belirlenir?
Türkiye'de yaşlılık aylığı (emeklilik) için genel olarak üç şart birlikte aranır:
- Yaş: Belirli bir yaşı doldurmuş olmak.
- Prim gün sayısı: SGK'ya bildirilmiş yeterli prim gününe sahip olmak.
- Sigortalılık süresi: İlk sigorta girişinden bu yana belirli bir sürenin geçmiş olması.
Bu şartların ne olacağı büyük ölçüde ilk kez sigortalı olduğun tarihe ve statüne (4A işçi, 4B kendi adına çalışan, 4C memur) bağlıdır. Yasalar yıllar içinde birçok kez değiştiği için şartlar kademeli tablolarla belirlenir. Aynı yıl çalışmaya başlayan iki kişinin bile cinsiyetine ve statüsüne göre şartları farklı olabilir.
EYT ile ne değişti?
Mart 2023'te yürürlüğe giren 7438 sayılı Kanun ile 8 Eylül 1999 ve öncesinde ilk kez sigortalı olanlar için yaş şartı kaldırıldı. Bu kişiler, ilk giriş tarihlerine göre kademeli olarak belirlenen prim günü ve sigortalılık süresi şartlarını tamamladıklarında yaş beklemeden emekli olabilir. Yani EYT kapsamında olmak, prim ve süre şartlarının kalktığı anlamına gelmez.
2008 sonrası çalışmaya başlayanlar
5510 sayılı Kanun'un tam olarak uygulandığı dönemde (2008 yılı içindeki geçişten sonra) ilk kez 4A kapsamında sigortalı olanlar için temel kural, 7200 prim günü ile kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaştır. Kanuna göre bu yaş sınırları 2036 yılından itibaren kademeli olarak 65'e yükselir. 4B ve 4C statüsünde prim günü şartı farklıdır. 1999 ile 2008 arasında girişi olanlar için ise ayrı geçiş kuralları uygulanır.
Birden fazla statüde çalıştıysan
Hem işçi hem esnaf olarak çalıştıysan hizmetlerin birleştirilir. Hangi statüden emekli olacağın, kanun gereği genel olarak son yedi yıllık fiili hizmetinde hangi statüde daha fazla çalıştığına göre belirlenir. Bu durum prim günü şartını doğrudan etkileyebilir; karar vermeden önce SGK'dan bilgi al.
Kesin hesap için adım adım
- e-Devlet Kapısı'na giriş yap.
- SGK Tescil ve Hizmet Dökümü hizmetinden ilk giriş tarihini, statünü ve toplam prim günlerini kontrol et. Eksik veya hatalı kayıt varsa önce bunu düzelttir.
- 4A Emeklilik Hesaplama hizmetini (SGK) aç. Sistem kayıtlarına göre hangi şartlara tabi olduğunu ve hangi şartları tamamladığını gösterir.
- 4B veya 4C statüsündeysen ya da birden fazla statüde hizmetin varsa SGK il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezinden yazılı bilgi iste.
- Şartları doldurduğunda SGK'ya (e-Devlet veya şahsen) emeklilik başvurusunu yap.
Borçlanma ve diğer seçenekler
Askerlik süresi, doğum sonrası süreler ve yurt dışında geçen çalışma süreleri, kanundaki şartlarla borçlanılarak hizmetine eklenebilir. Borçlanma prim gününü artırır, bazı durumlarda sigorta başlangıç tarihini de öne çekebilir. Ücreti değişken olduğu için başvuru öncesi SGK'dan hesaplatman gerekir.
Hesap öncesi hazırlık
SGK hesaplamasına girmeden önce ilk sigorta giriş tarihini, statülerini ve varsa borçlanma haklarını not et. Stajyer veya çırak olarak geçen sürelerin her zaman sigorta başlangıcı sayılmadığını unutma; bu konudaki değerlendirmeyi SGK yapar.
Dikkat edilecekler
- İnternette dolaşan basit tablolar her durumu kapsamaz; kararını sadece SGK hesaplamasına dayandır.
- Yaş dışındaki şartları tamamlayan 4A sigortalıları, SGK'dan alacakları yazıyla işyerinden kıdem tazminatı alarak ayrılabilir. İşten ayrılmadan önce bu yazıyı al.
- Emekli aylığı tutarı çalışma süren ve prime esas kazancına göre hesaplanır; tutar bilgisi için SGK'ya danış.
- Emekli olduktan sonra çalışmaya devam edeceksen sosyal güvenlik destek primi gibi kuralları önceden öğren.