Meslekler Neden Kayboldu?
Şebeke suyu evlere girince sucular, fabrika üretimi yaygınlaşınca el zanaatkârları, motorlu araçlar çoğalınca at ve eşekle çalışan meslekler azaldı. Okuma yazma oranı arttıkça başkası adına dilekçe yazmaya da daha az ihtiyaç kaldı. Bu mesleklerin bir kısmı bugün küçük atölyelerde ya da kültür etkinliklerinde yaşamaya devam ediyor.
14 Unutulan Meslek
1. Çerçi
Köy köy, mahalle mahalle dolaşıp iğne, iplik, düğme, ayna, tarak gibi küçük eşyalar satan gezgin satıcıdır. Malını sırtında ya da hayvan sırtında taşırdı. Para yerine yumurta, yün veya tahıl karşılığında takas da yapardı.
2. Kalaycı
Bakır kap kacağın içini kalayla kaplayan ustadır. Bakır kaplar zamanla oksitlenip sağlığa zararlı hâle gelir; kalay bunu önler. Kalaycı, kabı ateşte ısıtır, içine kalay sürer ve pamukla yayardı.
3. Nalbant
Atların, katırların ve eşeklerin ayaklarına nal çakan ustadır. Hayvanın tırnağını temizler, düzeltir ve nala uygun hâle getirirdi. At sayısı azaldıkça nalbantlar da azaldı.
4. Bozacı
Kış akşamları sokaklarda "Bozaaa!" diye seslenerek boza satan kişidir. Boza, darı ya da benzeri tahıllardan mayalanarak yapılan, koyu kıvamlı bir içecektir. Sokak bozacıları bugün çok az kalmıştır.
5. Sakacı
Çeşme ya da kuyudan aldığı suyu deri kırbalar veya fıçılarla evlere taşıyan kişidir. Su genellikle at ya da eşekle taşınırdı. Şebeke suyu yaygınlaşınca bu meslek ortadan kalktı.
6. Arzuhalci
Okuma yazma bilmeyenler için resmi dairelere verilecek dilekçeleri yazan kişidir. Genellikle adliye ve hükümet konaklarının önünde, küçük bir masa ve daktiloyla çalışırdı.
7. Hallaç
Pamuk ve yünü, yay biçimli bir aletle atarak kabartan ve topaklarını açan ustadır. Hallacın attığı pamuk yorgan ve yatak yapımında kullanılırdı. "Hallaç pamuğu gibi atmak" deyimi buradan gelir.
8. Tellal
Çarşıda ve mahallede yüksek sesle duyuru yapan kişidir. Kayıp eşyaları, satılık malları ve resmi haberleri halka bağırarak bildirirdi.
9. Tulumbacı
Osmanlı döneminde yangınlara el tulumbalarıyla koşan gönüllü itfaiyecilerdir. Tulumbayı omuzlarında taşıyarak yangın yerine koşarlardı. Modern itfaiye teşkilatı kurulunca görevleri sona erdi.
10. Semerci
At, eşek ve katır sırtına konan semeri yapan ustadır. Semer, hayvanın sırtını korur ve yükün dengeli taşınmasını sağlar.
11. Bileyici
Sokak sokak dolaşıp bıçak, makas ve satır bileyen kişidir. Ayakla çevrilen bir taş tekerlek kullanırdı. Bazı semtlerde hâlâ görülebilir.
12. Yorgancı
Pamuk ya da yünü kumaş arasına yerleştirip elle dikerek yorgan yapan ustadır. Hazır yorganlar çıkınca el yapımı yorgana talep azaldı.
13. Eskici
Mahalle aralarında dolaşıp eski eşya, giysi ve hurda alan kişidir. Topladıklarını tamir edip satar ya da hurdacıya verirdi.
14. Mahyacı
Ramazan ayında iki minare arasına gerilen iplere kandillerle yazı ve şekiller kuran ustadır. Mahya geleneği bugün daha az sayıda usta tarafından sürdürülüyor.
Bu Meslekleri Nerede Görebilirsin?
- Bazı il ve ilçelerde düzenlenen geleneksel el sanatları şenlikleri.
- Kent müzeleri ve etnografya müzelerindeki zanaat bölümleri.
- Eski çarşılardaki kalaycı ve semerci gibi küçük atölyeler.
Eski bir bakır tencereyi kullanmak istiyorsan, içinin kalaylı olduğundan emin ol. Kalayı aşınmış bakır kabı yemek pişirmek için kullanma, bir kalaycıya kalaylatmadan mutfağa sokma.