Cumhurbaşkanları Tablosu
| Sıra | Cumhurbaşkanı | Görev yılları |
|---|---|---|
| 1 | Mustafa Kemal Atatürk | 1923-1938 |
| 2 | İsmet İnönü | 1938-1950 |
| 3 | Celal Bayar | 1950-1960 |
| 4 | Cemal Gürsel | 1960-1966 |
| 5 | Cevdet Sunay | 1966-1973 |
| 6 | Fahri Korutürk | 1973-1980 |
| 7 | Kenan Evren | 1980-1989 |
| 8 | Turgut Özal | 1989-1993 |
| 9 | Süleyman Demirel | 1993-2000 |
| 10 | Ahmet Necdet Sezer | 2000-2007 |
| 11 | Abdullah Gül | 2007-2014 |
| 12 | Recep Tayyip Erdoğan | 2014'ten bu yana |
Tablodaki Önemli Notlar
- Atatürk: Cumhuriyetin ilanıyla 29 Ekim 1923'te ilk cumhurbaşkanı seçildi. 10 Kasım 1938'deki vefatına kadar görevde kaldı.
- İsmet İnönü: Atatürk'ün ölümünün ertesi günü seçildi. 1950 seçimlerinden sonra görevi Celal Bayar'a devretti.
- Cemal Gürsel: 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinden sonra devlet başkanı oldu. 1961'de yeni anayasayla cumhurbaşkanı seçildi.
- 1980 boşluğu: Fahri Korutürk'ün görev süresi Nisan 1980'de bitti. Meclis yeni cumhurbaşkanını seçemedi. 12 Eylül 1980'e kadar görevi Cumhuriyet Senatosu Başkanı İhsan Sabri Çağlayangil vekâleten yürüttü.
- Kenan Evren: 12 Eylül 1980'den sonra devlet başkanı oldu. 1982 Anayasası'nın kabulüyle cumhurbaşkanı unvanını aldı.
- Turgut Özal: 17 Nisan 1993'te görevdeyken vefat etti. Yeni cumhurbaşkanı seçilene kadar TBMM Başkanı vekâlet etti.
- Recep Tayyip Erdoğan: 2014'te halk tarafından seçilen ilk cumhurbaşkanı oldu. 2018 ve 2023 seçimlerinde yeniden seçildi.
Cumhurbaşkanı Nasıl Seçilir?
Cumhuriyetin ilk yıllarından 2007 yılına kadar cumhurbaşkanını Türkiye Büyük Millet Meclisi seçiyordu. 2007'deki anayasa değişikliği ve halkoylamasıyla cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçilmesi kabul edildi. Bu yöntemle ilk seçim 2014'te yapıldı. O tarihten beri cumhurbaşkanlığı seçimlerinde sandığa sen gidiyorsun; oy kullanmak için 18 yaşını doldurmuş olman yeterli.
2017 halkoylamasıyla Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi kabul edildi ve 2018 seçimleriyle yürürlüğe girdi. Bu sistemde başbakanlık kaldırıldı, yürütme yetkisi cumhurbaşkanına verildi.
Görev Süresi ve Şartlar
- Görev süresi: Bugünkü anayasaya göre cumhurbaşkanının görev süresi 5 yıldır.
- Seçilme sınırı: Bir kişi en fazla iki kez cumhurbaşkanı seçilebilir.
- Seçilme şartları: Aday 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış ve milletvekili seçilme yeterliliğine sahip bir Türk vatandaşı olmalıdır.
- Seçim: Geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday seçilir. İlk turda kimse çoğunluğu alamazsa en çok oy alan iki aday ikinci tura kalır.
Eski anayasalarda görev süresi farklıydı. 1982 Anayasası'nın ilk hâlinde süre 7 yıldı ve ikinci kez seçilmek mümkün değildi.
Cumhurbaşkanının Başlıca Görevleri
Cumhurbaşkanı devletin başıdır ve Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk Milletinin birliğini temsil eder. Bugünkü sistemde yürütme yetkisi de cumhurbaşkanına aittir. Anayasada sayılan başlıca görevleri şunlardır:
- Gerekli gördüğünde TBMM'de yasama yılının ilk günü açılış konuşması yapmak.
- Kanunları yayımlamak ya da yeniden görüşülmek üzere Meclis'e geri göndermek.
- Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları atamak ve görevden almak.
- Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başkomutanlığını Millet Meclisi adına temsil etmek.
- Yabancı devletlere Türkiye'nin temsilcilerini göndermek ve uluslararası antlaşmaları onaylamak.
Cumhurbaşkanı görevdeyken partisiyle ilişkisini kesmek zorunda değildir; bu kural 2017 değişikliğiyle kaldırılmıştır. Görev süresi dolmadan, TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verilebilir.
Cumhurbaşkanlığı makamı Ankara'daki Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ndedir. Daha önce uzun yıllar Çankaya Köşkü kullanılmıştır; bu yüzden Çankaya adı bugün de cumhurbaşkanlığını anlatmak için kullanılır.